به گزارش عصرتبریز، قمر طالبی: هر ساله ۳۱ مه، همزمان با روز جهانی بدون دخانیات، نگاه ها بار دیگر به یکی از بزرگترین تهدیدهای سلامت عمومی در جهان معطوف می شود؛ تهدیدی که آرام، تدریجی و بیصدا جان میلیونها نفر را می گیرد و همچنان در بسیاری از کشورها، به ویژه در میان جوانان، رو به گسترش است.
مصرف دخانیات همچنان یکی از مهمترین عوامل مرگ و میر قابل پیشگیری در جهان محسوب می شود. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که سالانه بیش از هشت میلیون نفر در دنیا بر اثر مصرف مستقیم یا غیرمستقیم دخانیات جان خود را از دست می دهند؛ آماری که نشان می دهد سیگار، قلیان و سایر محصولات دخانی نه تنها یک انتخاب فردی، بلکه مسئله ای جدی در حوزه سلامت عمومی هستند.
در ایران نیز روند مصرف دخانیات طی سالهای اخیر نگرانی هایی را در میان کارشناسان حوزه سلامت ایجاد کرده است. اگرچه قوانین متعددی برای محدود کردن تبلیغات و مصرف دخانیات تصویب شده، اما دسترسی آسان به سیگار و افزایش مصرف قلیان، به ویژه در میان نوجوانان و جوانان همچنان چالشی جدی به شمار می رود.
کارشناسان معتقدند تغییر الگوی مصرف دخانیات، یکی از مهمترین تحولات سالهای اخیر است. در حالی که پیش تر سیگار رایج ترین شکل مصرف بود، اکنون قلیان و محصولات نوظهور مانند سیگارهای الکترونیکی توانسته اند با ظاهری فریبنده و تبلیغاتی گسترده، مخاطبان بیشتری را جذب کنند. بسیاری از نوجوانان تصور می کنند مصرف قلیان یا ویپ کم خطرتر از سیگار است، در حالی که مطالعات پزشکی بارها آثار مخرب این محصولات بر ریه، قلب و سیستم ایمنی بدن را تایید کرده اند.
پزشکان هشدار می دهند که مصرف دخانیات با طیف گسترده ای از بیماری ها از جمله سرطان ریه، بیماریهای قلبی-عروقی، سکته مغزی و بیماریهای مزمن تنفسی ارتباط مستقیم دارد. همچنین قرار گرفتن در معرض دود دخانیات برای افراد غیرسیگاری، به ویژه کودکان و زنان باردار، خطرات جدی به همراه دارد.
با این حال، مسئله دخانیات تنها به حوزه سلامت محدود نمی شود. هزینه های درمان بیماریهای ناشی از مصرف دخانیات، کاهش بهره وری نیروی کار و آسیبهای اجتماعی و اقتصادی ناشی از اعتیاد به نیکوتین، بار سنگینی را بر دوش دولتها و نظام های سلامت تحمیل میکند. از سوی دیگر کارشناسان محیط زیست نیز نسبت به آثار مخرب ته سیگارها و پسماندهای ناشی از صنایع دخانی بر طبیعت هشدار داده اند.
یکی از مهمترین دغدغه های امروز، کاهش سن مصرف دخانیات است. به باور متخصصان، تبلیغات غیرمستقیم در فضای مجازی، عادی سازی مصرف سیگار در برخی محصولات فرهنگی و همچنین نبود آگاهی کافی در میان خانواده ها، از عوامل موثر در گرایش نوجوانان به دخانیات محسوب می شود. این در حالی است که بسیاری از افراد مصرف دخانیات را از سنین پایین و صرفا از روی کنجکاوی آغاز می کنند؛ عادتی که در ادامه به وابستگی جدی تبدیل می شود.
در چنین شرایطی، کارشناسان بر نقش آموزش و فرهنگ سازی تاکید دارند. آنها معتقدند مقابله با مصرف دخانیات تنها از مسیر برخوردهای قانونی ممکن نیست و باید آگاهی عمومی نسبت به پیامدهای آن افزایش یابد. مدارس، رسانه ها، خانواده ها و نهادهای فرهنگی میتوانند در شکل گیری سبک زندگی سالم و پیشگیری از گرایش نسل جوان به دخانیات نقش مهمی ایفا کنند.
از سوی دیگر حمایت از افرادی که قصد ترک سیگار دارند نیز اهمیت زیادی دارد. روانشناسان می گویند ترک دخانیات فرایندی دشوار اما ممکن است و حمایت اجتماعی و دسترسی به خدمات مشاوره ای میتواند شانس موفقیت افراد را افزایش دهد. تجربه بسیاری از کشورها نیز نشان داده که افزایش مالیات بر محصولات دخانی، ممنوعیت تبلیغات و توسعه فضاهای عمومی بدون دود، از موثرترین راهکارها برای کاهش مصرف دخانیات است.
فرجام سخن اینکه روز جهانی بدون دخانیات فرصتی است برای یادآوری این واقعیت که سلامت، سرمایه ای فردی و اجتماعی است و حفظ آن نیازمند انتخابهای آگاهانه و مسئولانه است. شاید مهمترین پیام این روز آن باشد که پیشگیری، بسیار کم هزینه تر و موثرتر از درمان است؛ پیامی که بیش از هر زمان دیگری باید جدی گرفته شود.
- نویسنده : قمر طالبی
