به گزارش عصرتبریز، قمر طالبی؛ کافی است به این معجزه الهی بیندیشیم: علم مدرن با همه شکوهمندی و پیشرفتهایش؛ با تلسکوپهایی که کهکشانهای دوردست را می کاوند و میکروسکوپهایی که به قلب اتم نفوذ می کنند، هنوز از ساخت جایگزینی برای این مایع حیاتی عاجز است. هنوز هیچ آزمایشگاه و هیچ کارخانه فوق پیشرفته ای نتوانسته زندگی را در شیشه ای محبوس کند و به دست نیازمندی برساند. تنها سرچشمه این اکسیر بی بدیل، خود انسان است؛ همان همسایه ای که بی آنکه بشناسیمش، با تصمیمی ساده اما بزرگ، بخشی از هستی خود را در رگهای دیگری جاری می سازد.
آری اهدای خون کنشی است فراتر از منطق خشک اعداد و ارقام. وقتی فردی بر صندلی اهدا مینشیند، گویی پلی میان خود و ناکجای درد می کشد. او نمیداند خونش به کدامین رگ راه خواهد یافت؛ به تن نحیف کودکی در بیمارستان که برای نفس کشیدن به سرخی این قطرات نیاز دارد؟ یا به قلب پدری که در آستانهی طلوعی دیگر، چشم انتظار معجزه ای است؟ این ناشناس ماندن گیرنده و بی چشمداشت بودن دهنده، نابترین فرم عشق ورزی در قرن آهن و تردید است.
اما خون، کالایی انبارشدنی نیست که در قفسه ای بماند تا روز مبادا برداشته شود. خون، موجودی زنده است؛ عمر کوتاهی دارد، هر روز به مصرف میرسد و هیچ بدیلی ندارد. در چنین روزی، شاید خبر «وضعیت مطلوب ذخایر خونی» دلگرم کننده باشد و خیال بسیاری را آسوده کند؛ اما مدیرکل انتقال خون آذربایجان شرقی هشدار می دهد که دقیقا همین احساس آسودگی، میتواند سرآغاز یک کمبود تازه و ناگهانی باشد.
مهدی رسولی می گوید: «ذخایر خونی استان در وضعیت مطلوب قرار دارد، اما بلافاصله یک هشدار را هم کنار این خبر خوب می گذارد؛ نیاز به خون و فرآورده های خونی همیشگی است و تنها با حضور مستمر اهداکنندگان میتوان پاسخگوی نیاز بیماران بود. جمله ای که نشان می دهد انتقال خون، فقط یک پویش مناسبتی نیست؛ یک چرخه دائمی است که اگر حتی چند روز کند شود، بیمارستانها زودتر از آنچه تصور می کنیم با کمبود رو به رو می شوند.
رسولی توضیح می دهد: «ذخایر خونی استان معمولا پاسخگوی نیاز چند روز مراکز درمانی است. این چند روز همان مرزی است که همه چیز را حساس می کند؛ چون مصرف خون در مراکز درمانی متوقف نمی شود. جراحی ها، تصادفها، زایمانهای پرخطر، بیماران تالاسمی و هموفیلی، شیمی درمانی ها و دهها موقعیت دیگر، هر روز به خون و فرآورده های خونی نیاز دارند.»
برای همین، مدیرکل انتقال خون استان تاکید می کند: «وضعیت خوب ذخایر نباید به تصور بی نیازی از اهدای خون تبدیل شود؛ چون خون مصرف روزانه دارد و جایگزینی برای آن وجود ندارد.»
در نگاه اول شاید این جمله تکراری به نظر برسد، اما واقعیت این است که بسیاری از بحرانهای ذخایر خونی از همین نقطه شروع می شود: روزهایی که خبر «ذخایر کافی است» منتشر می شود و بخشی از اهداکنندگان تصمیم می گیرند اهدای خون را عقب بیندازند. نتیجه اش نه همان روز، بلکه چند هفته بعد خودش را نشان می دهد؛ درست وقتی که بیمارستانها به طور همزمان چند گروه خونی یا یک فرآورده خاص را کم می آورند.
در میان همه فرآورده های خونی، رسولی به طور ویژه روی پلاکت دست می گذارد و می گوید: «برای تامین مستمر به ویژه فرآورده پلاکتی، حضور پیوسته اهداکنندگان ضروری است. این تاکید اتفاقی نیست. پلاکتها در درمان بسیاری از بیماران، از بیماران سرطانی تا موارد خونریزیهای شدید نقشی کلیدی دارند و تامین پایدارشان نیازمند جریان مداوم اهدای خون است. پس اگر امروز ذخایر کلی مطلوب باشد، باز هم ممکن است یک بیمارستان در تامین پلاکت یا یک گروه خونی خاص با تنگنا رو به رو شود. چرخه انتقال خون مثل انبار کالا نیست که با یک بار پر شدن، تا مدت طولانی خیال همه را راحت کند؛ چرخه ای زنده است که باید هر روز تغذیه شود.»
پرمصرف ترین گروه خونی کدام است؟
رسولی در ادامه درباره پرمصرف ترین گروه خونی توضیح داده و می گوید: «بیماران به تمامی گروه های خونی نیاز دارند و به همین دلیل از همه شهروندان واجد شرایط، فارغ از گروه خونی دعوت می شود برای اهدای خون مراجعه کنند.»
با این حال، او یک نکته کاربردی هم اضافه می کند: «به دلیل فراوانی گروه های خونی در جمعیت استان، بیشترین درخواست و مصرف مربوط به O مثبت، A مثبت و O منفی است. این سه گروه، در بسیاری از مراکز درمانی همیشه در فهرست گروه های پرمصرف قرار می گیرند؛ یعنی حتی اگر کمبود عمومی وجود نداشته باشد، ممکن است فشار مصرف روی این گروه ها بیشتر باشد و ذخایرشان سریع تر افت کند. با این حال پیام کلی روشن است: هیچ گروهی بی اهمیت نیست؛ هر واحد خون میتواند در مسیر نجات یک جان قرار بگیرد.»
باورهای غلط درباره اهدای خون
رسولی صریح می گوید: «یکی از موانع اهدای خون ترسها و باورهای غلطی است که از نسلهای قبل منتقل شده یا در فضای عمومی بازتولید می شود. برخی افراد تصور میکنند اهدای خون موجب کمخونی، ضعف جسمانی یا انتقال بیماریهای عفونی می شود، در حالی که چنین تصوراتی نادرست است.»
او برای رد این نگرانی ها به روندهای نظارتی اشاره می کند: «پیش از خونگیری، همه داوطلبان توسط پزشک معاینه می شوند، سوابق پزشکی شان بررسی می شود، آزمایش کم خونی انجام می گیرد و فقط افراد واجد شرایط اجازه اهدای خون پیدا می کنند. این یعنی سیستم، پیش از هر چیز به سلامت اهداکننده توجه دارد. از طرف دیگر، نگرانی از انتقال عفونت نیز پاسخی روشن دارد.»
به گفته رسولی، تمامی مراحل اهدای خون با تجهیزات کاملا استریل، سوزن و ست یکبارمصرف و با رعایت کامل اصول ایمنی انجام می شود؛ بنابراین در فرآیند اهدای خون هیچ احتمال انتقال عفونت وجود ندارد.
او تاکید می کند: «در سازمان انتقال خون همواره اصل بر حفظ سلامت اهداکننده و گیرنده خون است؛ دو سوی یک مسیر که بدون امنیت، هیچ کدام معنی ندارد.»
خیلی ها اهدای خون را کاری میدانند که باید برایش شرایط خاص داشت: یک روز کاملا آزاد، بدن کاملا آماده، بی استرس و بی خستگی. رسولی اما روایت ساده تری ارائه می دهد و در توضیح این موضوع می گوید: «سبک زندگی امروز مانعی برای اهدای خون نیست و رعایت چند نکته ساده میتواند یک اهدای خون ایمن را ممکن کند؛ خواب و استراحت کافی شب قبل، مصرف یک وعده غذایی سبک، نوشیدن مایعات کافی و پرهیز از استعمال دخانیات پیش و پس از اهدای خون. رهایت این موارد، اهدای خون را از یک کار دشوار و پرهزینه به یک رفتار سلامت محور قابل برنامه ریزی تبدیل می کند؛ رفتاری که میتواند در تقویم زندگی جا بگیرد، نه اینکه هر بار به زمان مناسب تر موکول شود.»
اگر ذخایر خون موجودی ثابتی بود، شاید میشد با یک برنامه فصلی آن را کنترل کرد؛ اما کاهش مراجعه اهداکنندگان در زمانهایی خاص، میتواند توازن را به هم بزند. رسولی از چند مقطع مشخص نام میبرد که معمولا افت ذخایر رخ می دهد: «اوج سفرهای تابستانی در شهریور، آغاز فصل پاییز و بازگشایی مدارس در مهرماه، و روزهای پایانی سال. در این بازه ها، مراجعه اهداکنندگان کاهش مییابد، اما مصرف خون همچنان بالا میماند و همین شکاف، ذخایر را تحت فشار قرار می دهد.»
این توضیح، دلیل اصلی یک تاکید تکرارشونده را روشن می کند؛ اهدای خون نباید به مناسبت های خاص محدود شود. روز ملی اهدای خون، یادآوری اهمیت موضوع است، نه جایگزین یک رفتار مستمر. به تعبیر رسولی، استمرار حضور اهداکنندگان در تمام روزهای سال، مهمترین عامل حفظ پایداری ذخایر خونی است.
چرا جوانها باید وارد چرخه اهدای خون شوند؟
چرخه اهدای خون فقط به ذخایر امروز مربوط نیست؛ به آینده هم وابسته است. رسولی به یک مسئله ساختاری اشاره می کند: «با افزایش سن، اهداکنندگان فعلی به تدریج از چرخه اهدای خون خارج میشوند. یعنی اگر نسل تازه وارد نشود، حتی با فرهنگ اهدای خون قوی امروز، در سالهای آینده شکاف ایجاد خواهد شد. برای همین، جذب جوانان و فرهنگ سازی میان این قشر یکی از مهترین برنامه های سازمان انتقال خون است.»
به گفته او، اقدامات مختلفی برای آشنایی و مشارکت بیشتر جوانان در حال اجراست. پیام ضمنی روشن است: پایداری ذخایر خون، پروژه ای کوتاه مدت نیست؛ به سرمایه اجتماعی نسل بعد نیاز دارد.
یک کار انسانی، فراتر از پاداش
رسولی اهدای خون را اقدامی انسان دوستانه و خداپسندانه توصیف می کند و ارزش آن را فراتر از پاداش مادی میداند و تاکید می کند: «ارزش نجات جان یک انسان با هیچ پاداش مادی قابل مقایسه نیست.»
او همچنین از تعبیری استفاده می کند که برای بسیاری قابل لمس است: اهدای خون، صدقه جاریه ای است که انسان در زمان سلامت خود انجام می دهد؛ کاری که در لحظه انجام، شاید فقط چند دقیقه طول بکشد، اما اثرش میتواند سالها در زندگی یک خانواده بماند.
در کنار این نگاه اخلاقی و اجتماعی، رسولی به برخی یافته های پژوهشی هم اشاره می کند: «بر اساس مطالعات، اهدای خون میتواند در کاهش خطر بیمارهای قلبی و عروقی، سکته های مغزی و استرس اکسیداتیو موثر باشد. همچنین اهداکنندگان به دلیل پایبندی به شرایط اهدای خون، معمولا سبک زندگی سالم تری دارند و از نظر روحی احساس رضایت بیشتری تجربه می کنند؛ چون میدانند در نجات جان دیگران سهم داشته اند.»
رسولی در مقام قدردانی از اهداکنندگان، یک دعوت دوباره را تکرار می کند: «مردم استان با حضور مستمر در مراکز انتقال خون، این سازمان را در تامین خون و فرآورده های خونی مورد نیاز بیماران یاری کنند.»
او در پایان تصریح می کند: «بدون مشارکت مردم، امین خون مورد نیاز مراکز درمانی امکانپذیر نخواهد بود.»
و این مهمترین پیام ر روز ملی اهدای خون باشد: ذخایر را مردم می سازند و پایداری اش فقط با حضور مستمر ممکن است.
