به گزارش عصرتبریز: قمر طالبی؛ اول شهریور، در تقویم رسمی کشور، روز پزشک است؛ روزی که به نام زادروز ابوعلی سینا، حکیم ایرانی و نویسنده «قانون در طب»، ثبت شده است. در این روز، معمولا پیامهای تبریک منتشر می شود، از جایگاه پزشکان سخن گفته می شود و تصاویر سفیدپوشانی که بر بالین بیماران حاضرند، […]
به گزارش عصرتبریز: قمر طالبی؛ اول شهریور، در تقویم رسمی کشور، روز پزشک است؛ روزی که به نام زادروز ابوعلی سینا، حکیم ایرانی و نویسنده «قانون در طب»، ثبت شده است. در این روز، معمولا پیامهای تبریک منتشر می شود، از جایگاه پزشکان سخن گفته می شود و تصاویر سفیدپوشانی که بر بالین بیماران حاضرند، در رسانه ها بازنشر می شود. اما پشت این تبریک ها، واقعیتی پیچیده تر قرار دارد؛ واقعیتی که از یک سو به مسئولیت سنگین پزشکان و از سوی دیگر به مطالبات انباشته بیماران مربوط است.
پزشکی، در تعریف کلاسیک خود، حرفه ای برای تشخیص و درمان بیماری است؛ اما در زندگی روزمره مردم، پزشک اغلب نخستین و گاهی آخرین پناه فردی است که با درد، ترس و ناتوانی مواجه شده است. بیمار به مطب یا بیمارستان نمیرود که فقط یک نسخه دریافت کند. او با اضطراب، پرسش، بی خبری و گاه با ترس از آینده وارد می شود. آنچه از پزشک انتظار دارد، تنها دانش و مهارت نیست؛ شنیده شدن، توضیح روشن، احترام و اطمینان نیز بخشی از درمان است.
شاید به همین دلیل است که رابطه پزشک و بیمار، رابطه ای معمولی و اداری نیست. بیمار بخشی از خصوصی ترین و آسیب پذیرترین لحظات زندگی خود را با پزشک در میان می گذارد. از بیماریهای جسمی و روانی تا مشکلات خانوادگی، ناباروری، سالمندی، اعتیاد و بیماریهای مزمن، همه میتوانند در اتاق معاینه مطرح شوند. پزشک در چنین موقعیتی، فقط با یک بدن بیمار مواجه نیست؛ با انسانی رو به رو است که شأن، نگرانی و حق انتخاب دارد.
نامگذاری روز پزشک به مناسبت زادروز ابوعلی سینا، یادآور یکی از دوره های درخشان تاریخ علم در ایران است. ابن سینا پزشکی را تنها مجموعه ای از نسخه ها و درمانها نمیدانست. در آثار او، شناخت بدن انسان با توجه به شرایط زندگی، تغذیه، محیط، روان و اخلاق در هم تنیده است. همین نگاه جامع، پس از قرنها، همچنان برای پزشکی امروز قابل تأمل است.
پزشکی معاصر با سرعتی چشمگیر پیشرفت کرده است. روشهای تشخیصی دقیق، جراحی های پیچیده، داروهای نوین و فناوری های پزشکی، امکان درمان بسیاری از بیماریهایی را فراهم کرده اند که در گذشته پایان قطعی زندگی تلقی میشدند. با این حال، پیشرفت فناوری به تنهایی نتوانسته همه مسائل نظام سلامت را حل کند. بیمار امروز ممکن است به دستگاه های پیشرفته دسترسی داشته باشد، اما همچنان با هزینه های سنگین، نوبتهای طولانی، کمبود دارو یا نبود پزشک متخصص در محل زندگی خود مواجه باشد.
در چنین شرایطی، روز پزشک نباید فقط به تمجید از دانش و فداکاری پزشکان محدود شود. این روز فرصتی است برای پرسیدن چند سؤال اساسی: آیا همه مردم به پزشک دسترسی برابر دارند؟ آیا هزینه درمان برای خانواده ها قابل تحمل است؟ آیا پزشکان در محیطی امن و برخوردار از امکانات کافی کار می کنند؟ و آیا رابطه پزشک و بیمار همچنان بر پایه اعتماد متقابل استوار است؟
تصویر پزشک در ذهن جامعه، اغلب با اقتدار، آرامش و توانایی تصمیم گیری گره خورده است؛ اما واقعیت کار پزشکی همیشه چنین نیست. پشت درهای بسته اتاق معاینه و بخش های بیمارستان، پزشکانی حضور دارند که ساعتهای طولانی کار می کنند، کشیک های شبانه می دهند، با کمبود نیرو و تجهیزات مواجه اند و هر روز با رنج بیماران و خانواده های آنان رو به رو می شوند.
فرسودگی شغلی، دیگر مسئله ای حاشیه ای در نظام سلامت نیست. پزشکی که فرصت کافی برای استراحت ندارد، با فشار اقتصادی دست و پنجه نرم می کند یا هر روز در معرض خشونت کلامی و تهدید قرار می گیرد، ممکن است به تدریج توان روانی خود را از دست بدهد. این فرسودگی فقط مسئله شخصی پزشک نیست؛ مستقیما بر کیفیت خدمات درمانی و امنیت بیمار اثر می گذارد.
جامعه از پزشک انتظار دارد همیشه آماده، دقیق، مهربان و پاسخگو باشد؛ انتظاری که در اصل، بخشی از مسئولیت حرفه ای اوست. اما این انتظار زمانی منصفانه است که پزشک نیز از حداقل های یک محیط کاری سالم برخوردار باشد. نمیتوان از پزشکان فداکاری بی پایان خواست و همزمان نسبت به خستگی، اضطراب، ناامنی شغلی و مشکلات معیشتی آنان بی تفاوت ماند. در طرف دیگر این رابطه، بیمار قرار دارد؛ فردی که معمولا با نگرانی و دست خالی وارد نظام سلامت می شود. افزایش هزینه های درمان، قیمت دارو، هزینه آزمایش و تصویربرداری و دشواری دسترسی به خدمات تخصصی، بسیاری از خانوادهها را در موقعیتی قرار داده است که بیماری میتواند اقتصاد یک خانواده را متزلزل کند.
در چنین شرایطی، توصیه به مراجعه به پزشک، برای همه مردم به یک اندازه ساده نیست. برای بیماری که در منطقه ای دورافتاده زندگی می کند، چند ساعت فاصله تا نزدیکترین مرکز تخصصی دارد یا توان پرداخت هزینه های درمان را ندارد، دسترسی معنای متفاوتی پیدا می کند. عدالت در سلامت فقط به معنای وجود بیمارستان و درمانگاه نیست؛ به معنای آن است که فرد، فارغ از محل تولد، درآمد، جنسیت و وضعیت اجتماعی، بتواند در زمان مناسب خدمات مورد نیاز خود را دریافت کند.
پزشکان در این میان، مسئول مشکلات ساختاری نظام سلامت نیستند؛ اما نخستین کسانیاند که آثار این مشکلات را در چهره و زندگی بیماران میبینند. پزشکی که ناچار است میان چند بیمار، زمان محدودی تقسیم کند یا بیماری را به دلیل نبود دارو و امکانات به مرکز دیگری ارجاع دهد، خود نیز در برابر ناکارآمدی های ساختاری قرار گرفته است.
رابطه پزشک و بیمار بدون اعتماد دوام نمی آورد. این اعتماد، نه با پیام تبریک و مراسم رسمی، بلکه در تجربه روزانه بیماران ساخته می شود؛ زمانی که پزشک با حوصله توضیح می دهد، محرمانگی را رعایت می کند، از زبان قابل فهم استفاده می کند و بیمار را در تصمیم گیری درباره درمان نادیده نمی گیرد.
از سوی دیگر، بیمار نیز باید بداند که شبکه های اجتماعی و جستجوی اینترنتی جایگزین تشخیص پزشک نیستند. خوددرمانی، مصرف خودسرانه دارو و اعتماد به توصیه های افراد فاقد صلاحیت، میتواند عوارض جبران ناپذیری داشته باشد. پزشکان نیز با حضور مسئولانه در فضای عمومی میتوانند به کاهش این آسیب کمک کنند. آموزش سلامت، اگر ساده، صادقانه و دور از زبان پیچیده تخصصی ارائه شود، بخشی از وظیفه اجتماعی پزشک است.
روز پزشک، فرصتی برای ستایش پزشکی است؛ اما ستایش واقعی، در اصلاح شرایطی معنا پیدا می کند که پزشک و بیمار هر دو در آن احساس امنیت کنند. حمایت از پزشکان جوان، تقویت پزشک خانواده، توجه به مناطق محروم، کاهش پرداخت از جیب مردم و فراهم کردن امکان دسترسی عادلانه به دارو و درمان، اقداماتی است که میتواند این روز را از یک مناسبت تقویمی به فرصتی برای اصلاح تبدیل کند.
اول شهریور، یادآور پزشکانی است که در اورژانس ها، درمانگاه ها، روستاها، بخش های بیمارستانی و مطب ها، با درد انسان مواجه می شوند و برای بازگرداندن سلامت تلاش می کنند. اما در کنار قدردانی از آنان، باید از نظام سلامت نیز انتظار داشت که پزشک را تنها نگذارد و بیمار را در برابر هزینه و رنج بی پناه رها نکند.
پزشک، میان سوگند و فرسودگی ایستاده است؛ میان مسئولیتی که برای نجات جان انسان پذیرفته و ساختاری که گاهی امکان انجام درست این مسئولیت را محدود می کند. روز پزشک، اگر قرار است معنایی فراتر از تبریک داشته باشد، باید روز بازنگری در همین فاصله باشد؛ فاصله میان آنچه از پزشک انتظار داریم و آنچه برای انجام وظیفه در اختیار او می گذاریم، و فاصله میان حق سلامت مردم و واقعیتی که هر روز تجربه می کنند.
- نویسنده : قمر طالبی
